Nederlands Soortenregister

Overzicht van de Nederlandse biodiversiteit

Amerikaanse voseekhoorn Sciurus niger

Foto: Stefan Hageman

Indeling

Sciuridae [familie]
Sciurus [genus] (3/1)
niger [soort]

De soort leeft meestal solitair, maar in gebieden met voldoende voedsel leven ze ook wel in kleine groepen en kunnen ze (meestal met familie) een slaapplaats of voorraadkamer delen. Het voedsel bestaat uit zaden, noten, paddenstoelen, groene dennenappels en mais. Incidenteel wordt dierlijk voedsel als insecten, eieren, jonge vogels en vis gegeten. De houdbare dingen, zoals noten en sommige zaden, worden verzameld in een voorraadkamer en op later tijdstip (bij voedselschaarste) weer opgegraven. Ze leven bij voorkeur op de grond, maar ook in de boomtoppen wordt naar voedsel gezocht. Ze eten hier bloesems, knoppen, vruchten (noten, zaden, bessen) van loofbomen zoals den, eik, beuk, walnoot, kornoelje en esdoorn. Ook allerlei landbouwgewassen en fruit uit boom- en wijngaarden worden gegeten.

De Amerikaanse voseekhoorn gebruikt bij voorkeur boomholten om in te slapen. Bij schaarste maakt hij een bolvormig nest van ongeveer 30 cm doorsnee, in een boom tussen de vork van een tak, hoog boven de grond. Het nest wordt gemaakt van twijgen en bladeren van de boom waar het in gebouwd wordt en valt vaak nauwelijks op. Een volwassen dier houdt er meestal ongeveer zes verblijfplaatsen op na. De grootte van het territorium varieert van 0,9 tot 42,8 ha, afhankelijk van de voedselsituatie. Territoria overlappen elkaar, maar alleen het belangrijkste deel wordt echt verdedigd. Verblijfplaatsen worden soms gedeeld, echter met weinig sociaal contact. Er zijn dichtheden vastgesteld van 0,04 tot 12 en zelfs 25 individuen/ha. Dichtheden van de inheemse rode eekhoorn zijn lager en schommelen tussen 0,1 en 2,2 eekhoorns/ha.

De voortplanting gebeurt in twee pieken per jaar. In het oorspronkelijk leefgebied is dat in november-februari en april-juli. Slechts weinig vrouwtjes produceren twee nesten. De vrouwtjes zijn slechts korte tijd (minder dan een dag) vruchtbaar. Ze worden dan op de voet gevolgd en besnuffeld door meerdere mannetjes. Het zaad vormt een soort plug, maar deze wordt door het vrouwtje verwijderd, zodat ze met meerdere mannetjes kan paren. Na 44 of 45 dagen wordt een nest van gemiddeld 2 of 3  (maximaal 7) jongen geboren in een boomholte of bladernest. De jongen zijn naakt, doof en blind bij de geboorte. Ze komen uit het nest na 6-8 weken en worden gezoogd tot 12 weken. Kort daarna verlaten ze hun geboorteplek. Ze zijn pas volgroeid (en vruchtbaar) na een jaar. In het wild is de levensverwachting van een mannetje 8,3 jaar, van een vrouwtje 12,6 jaar. In gevangenschap kunnen ze wel 18 jaar worden. De meeste dieren worden echter niet ouder dan zeven maanden en de gemiddelde jaarlijkse adulte sterfte ligt rond 35 %.

Verplaatsing Voseekhoorns verplaatsen zich over op de grond, waarbij soms grote afstanden (tot meer dan 1 km) worden afgelegd. Hierdoor zijn ze minder aan bossen gebonden en minder gevoelig voor bosversnippering dan de inheemse rode eekhoorn. In de Verenigde Staten blijkt de voseekhoorn een groot invasief vermogen te hebben. Van de 44 introducties die in Noord-Amerika gebeurden, leidden er 39 tot een succesvolle vestiging. Jonge dieren kunnen zich tientallen kilometers van hun geboorteplaats vestigen (meestal 0,14 tot 3,5 km; de maximaal vastgestelde dispersieafstand bedroeg 64 km). Hierbij worden rivierbegeleidende gebieden (met bv. populieren) en omheiningen van osagedoorn als corridor gebruikt om van daaruit langs de rivier gelegen bossen en stedelijke gebieden en nieuwe loofhoutplantages in te nemen. Ze volgen ook door de mens gemaakte constructies (zoals bruggen en nutsleidingen) en steken zelfs boomloze, extensieve landbouwgebieden en waterwegen over. In Noord-Amerika breidden sommige populaties zich uit met meer dan 3 km per jaar.