Overslaan en naar de inhoud gaan

Amerikaanse langlob-ribkwal Mnemiopsis leidyi

Foto: Marion Haarsma

Indeling

Mnemiidae [familie]
Mnemiopsis [genus] (1/1)
leidyi [soort]

Exotenpaspoort ?

Reële kans op vestiging? Ja
Betrouwbaarheid beoordeling Grote mate van zekerheid (meerdere bronnen)
Vestigingsstatus Gevestigd
Zeldzaamheid Algemeen
Invasiviteit Invasief
Invasiviteit (toelichting) De Amerikaanse ribkwal kwam hoogstwaarschijnlijk naar Nederland in ballastwater van schepen. Sinds 2006 is de soort spectaculair in aantal toegenomen in de Nederlandse wateren. Er zijn diverse factoren die de hoge invasiviteit beïnvloeden: de soort is hermafrodiet (Shiganova & Padov, 2006); tolerant voor grote verschillen in temperatuur (-0,7 t/m 32° C), zoutgehalte (3‰ t/m 39‰), en zuurstof. De soort verdraagt een zekere graad van eutrofiëring en heeft vrijwel geen predatoren. De effecten van opwarming zullen deze soort alleen maar verder doen toenemen. De Amerikaanse ribkwal is inmiddels al in grote aantallen, vaak massaal aanwezig. In gebieden met stratificatie (bijvoorbeeld het Grevelingenmeer en het Noordzeekanaal) zorgt zuurstofgebrek nabij de bodem voor dusdanige gunstige omstandigheden dat deze kwal de dominane soort wordt, met name in de periode juli-september. In dergelijke gebieden neemt ook de snelheid van voedselinname toe (Decker et. al., 2004).
Type introductie Niet opzettelijk
Jaar van eerste introductie 2006
Jaar van eerste melding 2006
Natuurlijke verspreiding
  • Noord-Amerika
  • Zuid-Amerika
  • Verspreiding in Nederland
  • Friesland
  • Groningen
  • Noord-Holland
  • Zuid-Holland
  • Zeeland
  • Verspreiding in Nederland (toelichting) Er zijn aanwijzingen dat Mnemiopsis leydyi al sinds 2002 in de Nederlandse wateren aanwezig is, maar de eerste zekere waarneming stamt uit 2006 (Faasse & Bayha, 2006; Tulp, 2006). Vroegere meldingen zijn toegeschreven aan Bolinopsis infundibulum, een gelijkende (inheemse) kwallensoort die, zij het zeldzaam, ook in en rond de Nederlandse wateren voorkomt. Vanaf 2006 is de Amerikanse ribkwal explosief in aantal toegenomen, met enorme aantallen in de provincie Zeeland (Grevelingenmeer, Oosterschelde, Westerschlde), het Waddengebied en in het Noordzeekanaal. Vanaf 2017 spoelt de Amerikaanse ribkwal ook steeds vaker en in steeds grotere aantallen op onze Noordzeestranden aan.
    Habitats
  • Mariene habitats
  • Estuaria en brakwatergebieden
  • Kustgebied
  • Wijze van introductie
  • Ballastwater schip/boot
  • Onderling verbonden waterwegen/bassins/zeeën
  • Impact
  • Predatie
  • Concurrentie
  • Ecologische impact (toelichting) De Amerikaanse ribkwal voedt zich met zoöplankton, de belangrijkste voedselbron voor zeer veel andere Noordzeesoorten. De kwallen eten bovendien viseieren, jonge vis en kreeftachtigen. Het massale optreden in het Noordzeekanaal (Klis, 2014), de Waddenzee en de provincie Zeeland (Gittenberger, 2008, Gittenberger et al., 2009) geven aan dat de soort nu reeds grote ecologische impact op het ecosysteem heeft.
    Economische impact (toelichting) Deze kwallensoort kan een extreme economische impact hebben in gebieden die recent zijn gekoloniseerd. Wereldwijd is er reeds sprake van een aanzienlijke schade (Kideys, 2002). In Nederland kan de soort een bedreiging worden voor de haringvisserij en die op Tong en Schol. Hoewel de soort al in grote aantallen voorkomt, wordt de economische impact nog gezien als matig (Gittenberger, 2008). De exacte economische impact is echter nog niet vastgesteld. In het Noordzeekanaal kan de soort optreden als plaag. De massa’s kwallen vormen onder andere een belangrijke hinder voor de visserij, maar ook voor koelwaterinlaten van elektriciteitscentrales e.d.

    Publicaties

    • Decker, M.B., D.J. Breitburg & J.E. Purcell 2004. Effects of low dissolved oxygen on zooplankton predation by the ctenophore Mnemiopsis leidyi. Marine Ecology Progress Series 280: 163–172.
    • Faasse, M. & K.M. Bayha 2006. The ctenophore Mnemiopsis leidyi A. Agassiz 1865 in coastal waters of the Netherlands: an unrecognized invasion? Aquatic Invasions 1: 270-277.
    • Gittenberger, A. 2008. Risicoanalyse van de Amerikaanse langlob-ribkwal Mnemiopsis leidyi A. Agassiz, 1865. Report for Team Invasieve Exoten, Ministry of Agriculture, Nature and Food Quality, Den Haag, The Netherlands. 1-21. GiMaRIS rapport, GiMaRIS 2008.13.
    • Kideys, A.E. 2002. Fall and rise of the Black Sea ecosystem. Science 297: 1482–1484.
    • Klis, H. 2014. Het IJ is één grote baarmoeder voor exotische kwallensoort. Trouw Thursday 19 June 2014.
    • Gittenberger, A., M. Rensing, H. Stegenga & B.W. Hoeksema 2009. Inventarisatie van de aan hard substraat gerelateerde macroflora en macrofauna in de Nederlandse Waddenzee. GiMaRIS rapport, GiMaRIS 2009.11.
    • Shiganova, T. & V. Padov 2006. Mnemiopsis leidyi. In: DAISIE European Invasive Alien Species Gateway. [link]
    • Tulp, A.S. 2006. Mnemiopsis leidyi (Agassiz, 1865) (Ctenophora, Lobata) in de Waddenzee. Het Zeepaard 66: 183-189.