Nederlands Soortenregister

Overzicht van de Nederlandse biodiversiteit

Knotszakpijp Styela clava

Foto: Marion Haarsma

Indeling

Styelidae [familie]
Styela [genus] (2/2)
clava [soort]

Exotenpaspoort ?

Reële kans op vestiging? Ja
Betrouwbaarheid beoordeling Grote mate van zekerheid (meerdere bronnen)
Toelichting op beoordeling door soortexpert (Nederlands) Waarnemingen zijn door door soortenexperts gecontroleerd
Vestigingsstatus Gevestigd
Zeldzaamheid Algemeen
Invasiviteit Potentieel invasief
Invasiviteit (toelichting) De Knotzakpijp werd voor het eerst geïntroduceerd in Europa in 1953 (Plymouth, Engeland). De soort is daar mogelijk terecht gekomen, doordat dieren zich hadden gehecht aan de rompen van oorlogsschepen die terugkeerden uit de Koreaanse oorlog. In de Deense Limfjord werd de soort hoogstwaarschijnlijk geïntroduceerd door het uitzetten van oesters. Het is waarschijnlijk dat ook in de Nederlandse wateren is terechtgekomen door de oesterteelt. Introductie via ballastwater is echter ook een mogelijkheid. De Knotszakpijp is een soort die zich goed kan aanpassen aan allerlei ecologische omstandigheden. De soort overleeft temperaturen van -2° C tot 26,6°C, lage en hoge zoutgehalte. De soort is hermafrodiet en de voortplanting verloopt zowel seksueel als aseksueel en is in ook instaat tot zelfbevruchting. De dieren stellen geen bijzondere eisen aan het substraat.
Type introductie Niet opzettelijk
Jaar van eerste introductie 1970
Jaar van eerste melding 1974
Natuurlijke verspreiding Noordelijke Stille Oceaan
Verspreiding in Nederland
  • Friesland
  • Groningen
  • Noord-Holland
  • Zuid-Holland
  • Zeeland
  • Verspreiding in Nederland (toelichting) De soort werd in Nederland voor het eerst waargenomen in 1974 bij Den Helder en ook in de Oosterschelde (Huwae 1974). Binnen enkele jaren koloniseerde de soort de Oosterschelde en het Grevelingenmeer (Buizer 1983, Leewis et al. 2005). Daarna bereikte de soort ook het Waddenzeegebied (Gittenberger et al. 2009) waar het momenteel lokaal overvloedig is, vooral in havens.
    Habitats
  • Mariene habitats
  • Estuaria en brakwatergebieden
  • Wijze van introductie
  • Aquacultuur
  • Ballastwater schip/boot
  • Aangroei op scheepsrompen
  • Onderling verbonden waterwegen/bassins/zeeën
  • Impact Concurrentie
    Ecologische impact (toelichting) Omdat het en relatief grote soort betreft bestaat de impact behalve uit het overgroeien van andere organismen en het concurreren voor voedsel en ruimte, ook uit het feit dat de dieren als substraat dienen voor andere fouling-organismen om zich op te vestigen. Dit is met name het geval voor voor andere invasieve tunicaten. Buiten Nederland zijn dichtheden van 1000 of meer individuen per m² gemeld (Minchin & Duggan, 1988). Met name in de Oosterschelde komen plaatselijk enorme dichtheden voor verspreid over een aanzienlijke deel van het substraat.
    Economische impact (toelichting) De soort kan een grote hinder zijn voor de aquacultuur, met name in kweekgebieden voor de Mossel Mytilus edulis. De soort hecht zich in grote klompen aan pontons, schepen en apparatuur en hangcultures. De Japanse zakpijp kan echter ook andere foulingsoorten beconcurreren. De dieren maken deel uit van de foulinggemenschap op de rompen van schepen en in havens. Uit Nederland zijn geen exacte gegevens bekend over de economische impact op inheemse organismen.

    Publicaties

    • Buizer, D.A.G. 1983. De Nederlandse zakpijpen (Manteldieren) en Mantelvisjes: Tunicata, Ascidiacea en Appendicularia. [The Dutch Tunicata, Ascidiacea and Appendicularia]. Wetenschappelijke Mededelingen 158 (42pp). KNNV uitgeverij, Utrecht.
    • Minchin, D. & C.B. Duggan 1988. The distribution of the exotic ascidian, Styela clava Herdman, in Cork Harbour. Irish Naturalists Journal 22: 388-393.
    • Huwae, P.H.M. 1974. Styela clava Herdmann, 1882, nieuw voor Nederland. Het Zeepaard 34: 28-29.
    • Jensen, K.R. 2010. NOBANIS – Invasive Alien Species Fact Sheet – Styela clava. In: Identification key to marine invasive species in Nordic waters. [link]
    • Leewis, R., D. Willemse, P. Sloof-Spijker & C. Jacobusse. (red.) 2005. Zeefauna in Zeeland. Fauna Zeelandica. Deel 1. Sponzen, Neteldieren en Ribkwallen, Wormen, Tentakeldieren, Stekelhuidigen en Zakpijpen. 1-207. Stichting Het Zeeuwse Landschap.